قانونمند
چک برگشتی
مدارک لازم
- اصل چک و تصویر روی و پشت آن.
- گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری یا گواهی کسری مبلغ در پرداخت جزئی.
- برای چک مشمول صیاد، مدارک ثبت، تأیید و انتقال و تطبیق دارنده ثبت‌شده.
- مدارک پرداخت جزئی، قرارداد پایه و نوشته مربوط به شرط یا تضمین، حسب مورد.
- برای چک شرکت یا چک انتقالی، مدارک سمت امضاکننده، زنجیره انتقال و تاریخ مراجعه به بانک.
نمونه دادخواست قابل ویرایش
جای‌خالی‌ها را با اطلاعات واقعی تکمیل کنید. دانلود نمونه به معنی آماده‌بودن آن برای ثبت قضایی نیست.
مقاله تفصیلی
پیش از انتخاب مسیر، وضعیت چک را مشخص کنید
شماره، تاریخ، مبلغ و نام دارنده را از اصل چک یادداشت کنید. چک‌هایی که ثبت در صیاد برای آن‌ها الزامی است باید با داده‌های ثبت‌شده تطبیق داده شوند. اگر مالکیت چک مشمول صیاد در سامانه ثبت نشده، بانک از پرداخت خودداری می‌کند و مزایای قانون صدور چک برای آن برگه برقرار نیست. بر اساس رأی ۸۷۰، الزام صادرکننده به ثبت چنین برگه‌ای در صیاد قابل استماع نیست. اگر رابطه پایه مانند فروش یا قرض ثابت باشد، امکان مطالبه اصل طلب بر مبنای همان رابطه و مدارک باید جدا بررسی شود. چک‌های دسته‌چک‌های مشمول مقررات پیشین را بر اساس قانون حاکم بر آن‌ها بررسی کنید.
اگر وجه حساب کافی نیست، در صورت دریافت بخشی از بانک، گواهی کسری را بگیرید و مانده را محاسبه کنید. اگر بعد از برگشت نیز وجهی دریافت کرده‌اید، تاریخ و مبلغ آن را در متن درخواست درج کنید. برای اقدام بر اساس گواهی عدم پرداخت، کد رهگیری و مشخصات گواهی اهمیت دارد.
صدور اجراییه مستقیم قضایی
ماده ۲۳ با ارائه گواهی عدم پرداخت، امکان درخواست اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله طبق تعرفه را پیش‌بینی کرده است. بررسی کنید که در متن چک پرداخت مشروط نشده باشد، در متن قید تضمین نیامده باشد و گواهی به سبب دستور عدم پرداخت موضوع ماده ۱۴ صادر نشده باشد. اجراییه حسب مورد علیه صاحب حساب، صادرکننده یا هر دو صادر می‌شود. مطالبه از ظهرنویس یا ضامن و تعیین خسارت تأخیر را بر پایه مسیر مناسب خود بررسی کنید.
مهلت ده‌روزه ماده ۲۳ از ابلاغ اجراییه برای پرداخت، ترتیب پرداخت با موافقت دارنده یا معرفی مال است. اگر صادرکننده به تضمینی یا مشروط بودن چک به استناد قراردادی بیرون از متن چک اعتراض دارد، صرف طرح دعوا اجرا را متوقف نمی‌کند و توقف تابع شرایط مقرر در همین ماده است. اگر اختلاف جدی درباره استحقاق دارنده وجود دارد، قرارداد و شروط تحقق حق را از ابتدا بررسی کنید.
دادخواست حقوقی و اجرای ثبت
در دادخواست حقوقی، خواسته‌ها و اشخاص مسئول را با توجه به سمت هر شخص مشخص کنید. دادخواست می‌تواند برای اختلافی که رسیدگی ماهوی به اصل بدهی، قرارداد تضمین، خسارت یا مسئولیت شخص دیگری لازم دارد مناسب باشد. در چک تضمینی، باید روشن کنید طبق توافق چه زمانی حق استفاده از تضمین ایجاد شده است. در مطالبه از ظهرنویس یا ضامن، تاریخ ارائه به بانک، تاریخ طرح دعوا و سمت امضاکننده را جداگانه بررسی کنید.
اجرای ثبت مسیر دیگری برای وصول اصل وجه چک است و شرایط ماده ۲ قانون صدور چک، از جمله مقررات مربوط به گواهی و تطبیق امضا، در آن بررسی می‌شود. برای خسارت تأخیر از مسیر قضایی متناسب اقدام کنید. هر پرداختی را که در هر مسیر وصول شده در سایر اقدامات نیز اعلام کنید تا مطالبه تکراری نشود.
شکایت کیفری و مواعد
طبق ماده ۱۱، دارنده برای حفظ حق شکایت کیفری باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور به بانک مراجعه و ظرف شش ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت شکایت کند. سمت نخستین مراجعه‌کننده و انتقال پس از برگشت در این مسیر اهمیت دارد. ماده ۱۳ مواردی مانند سفیدامضا، شرط یا تضمین و چک وعده‌دار را در شرایط مقرر از تعقیب کیفری خارج می‌کند. از دست رفتن مسیر کیفری لزوماً اصل حق مطالبه حقوقی را از بین نمی‌برد. ثبت صیادی به‌تنهایی معیار انتخاب مسیر کیفری یا حقوقی نیست.
خسارت تأخیر و چک قدیمی
رأی ۸۱۲ مبدأ خسارت چک را در قلمرو مقررات خاص از تاریخ مندرج در چک می‌داند. رأی ۸۸۳ در فرض چک صادرشده توسط شخص غیرتاجر با گواهی عدم پرداخت، اثر گذشت پنج سال بر مبدأ این خسارت را روشن کرده است. اثر مقررات تجاری درباره چک صادرشده از سوی تاجر یا برای امور تجاری و مسئولیت اشخاص دیگر را جدا بررسی کنید. برای برگه مشمول صیاد که ثبت نشده است، مبنای خسارت را با توجه به دعوای عادی و شرایط آن تعیین کنید.
آماده‌سازی پرونده پیش از ثبت
یک خط زمانی کوتاه از شروع رابطه، پرداخت یا تحویل، موعد تعهد، مطالبه و پاسخ طرف مقابل تهیه کنید. هر واقعه را به یک مدرک پیوند دهید. مثلاً کنار تاریخ پرداخت، شماره تراکنش و کنار تاریخ تحویل، شماره صورت‌جلسه را بنویسید. مدارک را به همان ترتیب نام‌گذاری کنید تا توضیح شما و پیوست‌ها قابل تطبیق باشد.
نام طرف واقعی تعهد را از قرارداد و اسناد استخراج کنید. اگر شرکت، نماینده، وارث، شریک یا چند متعهد مطرح است، سمت هر شخص را توضیح دهید. در تعیین خوانده، شخصی که فقط واسطه مکاتبه بوده ممکن است با شخص مسئول پرداخت متفاوت باشد. نشانی و مشخصات موجود را دقیق وارد کنید و از جایگزین کردن حدس با اطلاعات واقعی خودداری کنید.
مبلغ، واحد پول و خواسته‌های تکمیلی
مبالغ دادخواست و جدول محاسبه را با واحد روشن بنویسید. تبدیل تومان به ریال باید در همه قسمت‌ها یکسان باشد. اصل مبلغ، پرداخت‌های انجام‌شده و مانده را جدا نشان دهید. اگر مبلغ به ارزیابی کارشناس وابسته است، موضوع و بازه ارزیابی را روشن کنید و شیوه تعیین بهای خواسته را متناسب با دعوا بررسی کنید.
هزینه دادرسی، هزینه کارشناسی لازم و حق‌الوکاله در حدود مقررات، با اصل طلب مبانی جداگانه دارند. خسارت تأخیر یا وجه التزام را با دوره و مبنای خود طرح کنید. اگر بخشی از حق را در توافق بعدی بخشیده‌اید یا با طرف مقابل تسویه کرده‌اید، متن توافق باید در محاسبه لحاظ شود.
رسیدگی و پاسخ به دفاع طرف مقابل
نمونه دادخواست را با وقایع واقعی پرونده تکمیل کنید. هرجا تاریخ، مبلغ یا مدرکی ندارید، همان قسمت را پیش از ثبت بررسی کنید. دادگاه ممکن است درباره اصالت سند، انجام تعهد یا میزان مبلغ نیازمند توضیح، استعلام یا کارشناسی باشد. اصل مدارک و نسخه کامل مکاتبات را حفظ کنید.
در دفاع پرداخت، سند دریافت و رابطه آن با بدهی مورد دعوا بررسی می‌شود. در دفاع عدم انجام تعهد، مدارک تحویل یا آمادگی انجام تعهد اهمیت پیدا می‌کند. پاسخ مؤثر، اشاره دقیق به سند و واقعه مورد اختلاف است. اگر نظریه کارشناسی صادر شد، نتیجه و مبنای محاسبه را با اسناد خود تطبیق دهید و ایراد مشخص را در مهلت مربوط مطرح کنید.
مرجع رسیدگی و پیگیری پس از رأی
مرجع صالح بر اساس نوع دعوا، مبلغ، محل مربوط و مقررات خاص تعیین می‌شود. در مطالبات عادی، قواعد دادگاه صلح و دادگاه حقوقی و صلاحیت محلی باید بررسی شود. موضوع‌های خانواده، کار و دعاوی مرتبط با پرونده کیفری ممکن است مسیر اختصاصی داشته باشند. اگر قرارداد شرط داوری دارد، قلمرو و اعتبار آن نیز باید پیش از اقدام سنجیده شود.
پس از رأی، وضعیت ابلاغ، امکان اعتراض و قطعیت را بررسی کنید. اجرای حکم مالی به مفاد همان حکم و مقررات اجرا وابسته است. دریافت وجه، سازش یا پرداخت مرحله‌ای را با رسید نگه دارید. اگر قبلاً درباره همان حق یا بازه رأی صادر شده، آن را در درخواست جدید اعلام کنید تا خواسته با سابقه پرونده تطبیق داده شود.
مواد ۵۱، ۱۹۷، ۱۹۸ و ۵۱۹ آیین دادرسی مدنی · قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲
مستندات قانونی
- قانون صدور چک در سایت مهدی داودآبادی؛ مواد ۲ تا ۵، ۱۱، ۱۳، ۱۴، ۲۱ مکرر و ۲۳ درباره وصول، گواهی، صیاد، تعقیب کیفری و اجراییه.
- قانون تجارت؛ مواد ۳۱۰ تا ۳۱۸ درباره ماهیت چک، ارائه، مسئولیت و مواعد.
- آیین دادرسی مدنی؛ مواد ۵۱، ۵۱۵ و ۵۱۹ درباره تنظیم دادخواست و خسارات دادرسی.
متن قانون تجارت در سایت مهدی داودآبادی
آرای وحدت رویه
- ۸۱۲ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۰۱؛ مبدأ خسارت وجه چک تحت مقررات خاص، تاریخ مندرج در چک است.
- ۸۷۰ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۲؛ دعوای الزام صادرکننده به ثبت چک مشمول صیاد که ثبت نشده، قابل استماع نیست.
- ۸۸۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۲۱؛ در فرض موضوع رأی، گذشت پنج سال مبدأ خسارت چک شخص غیرتاجر را تغییر نمی‌دهد.
نمونه دادنامه‌های صادرشده
- دادنامه ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۰۹۲۹۷۹۰۹ مورخ ۱۴۰۲/۰۶/۲۸ شعبه ۱۷ تجدیدنظر تهران، گزارش رأی وحدت رویه ۸۸۳. دادگاه با توجه به وضعیت صادرکننده و نبود دلیل بر شمول ماده ۳۱۸، تصمیم بدوی درباره بازه خسارت تأخیر را در بخش مورد اعتراض نقض کرد. متن منتشرشده دادنامه
نظریات مشورتی
نظریه ۷/۱۴۰۱/۲۲۶۹ مورخ ۱۴۰۲/۰۵/۰۶ درباره تفکیک وصول وجه در اجرای ثبت و مطالبه خسارت تأخیر و مبدأ آن بحث می‌کند. در دعوای خسارت، وضعیت وصول اصل وجه را روشن کنید.
موضوع‌های مرتبط
مطالبه طلب و پس‌گرفتن قرض · مطالبه وجه بر اساس رسید یا اقرار به بدهی