مطالبه وجه برات

برات‌دهنده سند را صادر می‌کند. محال‌علیه کسی است که پرداخت از او خواسته شده است. اگر پرداخت را در خود سند بپذیرد، قبول‌کننده است. مثلاً فروشنده نزد شخص دیگری طلب دارد و براتی صادر می‌کند تا آن شخص مبلغ را به دارنده بپردازد. نقش اشخاص را از متن و امضاهای سند مشخص کنید. ماده ۲۲۳، ماده ۲۲۴، ماده ۲۲۸، ماده ۲۳۰ قانون تجارت.

• قبول‌کننده در حدود قبولی خود تعهد پرداخت دارد. درج نام محال‌علیه به‌تنهایی قبولی را ثابت نمی‌کند. اگر فقط بخشی پذیرفته شده، اعتراض نسبت به باقی مبلغ بررسی می‌شود. قبولی مشروط در حکم نکول است و مسئولیت امضاکننده در حدود شرط سنجیده می‌شود. ماده ۲۲۸، ماده ۲۲۹، ماده ۲۳۰، ماده ۲۳۲، ماده ۲۳۳ قانون تجارت.
• برات‌دهنده و ظهرنویسان را با توجه به نوع اعتراض، موعد و دفاع هر شخص بررسی کنید. امضای پشت سند برای انتقال با وکالت در وصول فرق دارد. ضامن تجاری در حدود قانونی با شخصی که از او ضمانت کرده مسئولیت دارد. ماده ۲۴۵، ماده ۲۴۶، ماده ۲۴۷، ماده ۲۴۹، ماده ۲۸۹، ماده ۲۹۰، ماده ۲۹۱ قانون تجارت.

روی سند، امضا یا مهر برات‌دهنده، عنوان «برات»، تاریخ صدور، نام پرداخت‌کننده، مبلغ، سررسید، مکان پرداخت، نام دارنده اولیه و شماره نسخه را بررسی کنید. اثر نبودن مندرجات را مطابق بندهای مشخص‌شده در قانون جداگانه بسنجید. در انتقال، ترتیب پشت‌نویسی و اختیار دارنده را روشن کنید. ماده ۲۲۳، ماده ۲۲۵، ماده ۲۲۶، ماده ۲۴۵، ماده ۲۴۶، ماده ۲۴۷، ماده ۲۴۱، ماده ۲۴۲، ماده ۲۴۳، ماده ۲۴۴ قانون تجارت.

• اصل سند و تصویر واضح روی و پشت آن. ارائه اصل اسناد در جلسه رسیدگی تابع ماده ۹۶ آیین دادرسی مدنی است.
• مدرک قبولی، زنجیره انتقال یا وکالت در وصول، و نوشته‌ای که سمت و حدود ضمانت را مشخص می‌کند. ماده ۲۲۸، ماده ۲۴۵، ماده ۲۴۶، ماده ۲۴۷، ماده ۲۴۹ قانون تجارت.
• واخواست‌نامه، مدارک ابلاغ و مطالبه، رسید پرداخت و قرارداد یا مدرک معامله پایه، در صورت ارتباط. ماده ۲۸۴، ماده ۲۹۳، ماده ۲۹۴، ماده ۲۹۵ قانون تجارت.

با فقدان شرایط تجاری، خود نوشته و رابطه پایه را از نظر ارزش اثباتی بررسی کنید. اگر اصل برات مفقود شده، مقررات نسخه‌های دیگر و رسیدگی به برات مفقود بسته به وضعیت سند قابل بررسی است. اگر کل بدهی تسویه شده، مدارک تسویه را با مبلغ و شخص دریافت‌کننده تطبیق دهید. ماده ۲۲۶، ماده ۲۵۷، ماده ۲۶۱، ماده ۲۶۲، ماده ۲۶۳، ماده ۲۶۴، ماده ۲۶۵، ماده ۲۶۶، ماده ۲۶۷ قانون تجارت.

با اعتراض رسمی نکول، دارنده می‌تواند در حدود قانون از برات‌دهنده و ظهرنویسان تضمین پرداخت در سررسید یا پرداخت فوری مقرر در قانون بخواهد. اعتراض به نکول، دارنده را پس از سررسید از اعتراض عدم پرداخت بی‌نیاز نمی‌کند. اظهارنامه عادیِ مطالبه نیز جای واخواست رسمی را نمی‌گیرد. ماده ۲۳۶، ماده ۲۳۷، ماده ۲۷۹، ماده ۲۸۰، ماده ۲۸۲، ماده ۲۹۳، ماده ۲۹۵ قانون تجارت.

واخواست به‌موقع می‌تواند مسیر رجوع تجاری و تأمین خواسته را حفظ کند. اگر مقصود فقط رجوع به قبول‌کننده است، تعهد ناشی از قبولی و هزینه و فایده واخواست را با توجه به تأمین خواسته، خسارت و وضعیت پرونده بررسی کنید. ماده ۲۳۰، ماده ۲۴۹، ماده ۲۸۹، ماده ۲۹۲، ماده ۳۰۴ قانون تجارت و ماده ۱۰۸ آیین دادرسی مدنی.

• مبلغ پرداخت‌شده و مانده را مستند کنید. با پرداخت بخشی از وجه، تعهد در حد همان بخش بررسی می‌شود و دارنده می‌تواند نسبت به باقی مبلغ اعتراض کند. ماده ۲۶۸ قانون تجارت.
• اگر اعتراض لازم است، نوع اعتراض، تاریخ و مدرک ثبت آن را بررسی کنید. سپس خوانده یا خواندگان و دلیل مسئولیت هر نفر را در دادخواست بیاورید. ماده ۲۳۶، ماده ۲۸۰، ماده ۲۹۳ قانون تجارت و ماده ۵۱ آیین دادرسی مدنی.
• برای اقدام شخصی از نمونه بخش ۱۳ استفاده کنید. برای کمک در تنظیم و ثبت یا بررسی پذیرش وکالت، خدمت مربوط را در فرم قانونمند انتخاب کنید.

نصاب مندرج در قانون برای دعاوی مالی دادگاه صلح یک میلیارد ریال است. قانون امکان تعدیل این نصاب را پیش‌بینی کرده است. نصاب معتبر روز ثبت را کنترل کنید. اصل در صلاحیت محلی، اقامتگاه خوانده است. در موارد مشمول قواعد دعاوی بازرگانی یا دعاوی منقول ناشی از قرارداد، محل وقوع قرارداد یا اجرای تعهد نیز می‌تواند قابل بررسی باشد. بند ۱ و تبصره ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف و ماده ۱۱، ماده ۱۳ آیین دادرسی مدنی.

• برای برات مشمول مقررات ایران، مهلت اعتراض عدم پرداخت ده روز از سررسید است. اگر روز دهم تعطیل باشد، اعتراض در روز بعد از تعطیل انجام می‌شود. ماده ۲۸۰، ماده ۲۸۱ قانون تجارت.
• در برات قابل پرداخت در ایران، برای استفاده از حق رجوع تجاری در فرض مقرر، مهلت پایه طرح دعوا یک سال از اعتراض است. تبصره درباره فاصله محل اقامت خوانده و محل پرداخت را نیز بررسی کنید. در برات پرداخت‌شدنی در خارج و رجوع ظهرنویس به ید پیشین، مقررات جداگانه اعمال می‌شود. ماده ۲۸۶، ماده ۲۸۷، ماده ۲۸۸، ماده ۲۸۹، ماده ۳۰۵، ماده ۳۰۶ قانون تجارت.
• هزینه واخواست، دادرسی و خدمات ثبت را جداگانه با تعرفه روز و مبلغ مانده بسنجید. امکان مطالبه هزینه‌های مرتبط تابع ماده ۵۱۵، ماده ۵۱۹ آیین دادرسی مدنی است.

برای برات واخواست‌شده، تأمین خواسته در حدود قانون می‌تواند بر مبنای ماده ۲۹۲ قانون تجارت و بند «ج» ماده ۱۰۸ آیین دادرسی مدنی درخواست شود. در سایر وضعیت‌ها از جمله بیم تضییع حق یا سپردن خسارت احتمالی، بند مربوط همان ماده را بررسی کنید. اگر تأمین پیش از دادخواست اصلی درخواست شود، موعد تقدیم دادخواست از تاریخ صدور قرار را طبق ماده ۱۱۲ آیین دادرسی مدنی کنترل کنید.

برای برات واخواست‌شده، ماده ۳۰۴ قانون تجارت مبدأ خسارت اصل وجه را تاریخ اعتراض و مبدأ خسارت مخارج اعتراض و برات رجوعی را تاریخ اقامه دعوا می‌داند. در موارد مشمول قواعد عمومی دین وجه رایج، مطالبه، تمکن، امتناع و تغییر شاخص را طبق ماده ۵۲۲ آیین دادرسی مدنی و روش محاسبه را طبق رأی وحدت رویه ۸۵۰ بررسی کنید.

در برابر ادعای پرداخت، رسیدها و ارتباط آن‌ها با همین برات را تطبیق دهید. در برابر اختلاف درباره قبولی، متن روی برات و امضا یا مهر را بررسی کنید. در دعوا علیه برات‌دهنده پس از مواعد، اثبات رساندن وجه به محال‌علیه در سررسید می‌تواند مؤثر باشد و پس‌گرفتن وجه نیز حکم خاص دارد. در اختلاف درباره سمت دارنده یا ضامن، زنجیره انتقال و شخص مورد ضمانت اهمیت دارد. ماده ۲۲۸، ماده ۲۲۹، ماده ۲۴۵، ماده ۲۴۷، ماده ۲۴۹، ماده ۲۶۸، ماده ۲۸۹، ماده ۲۹۰، ماده ۲۹۱ قانون تجارت.

• رأی وحدت رویه ۱۲ مورخ ۱۱ مهر ۱۳۴۱ درباره این است که عدم ارسال اطلاع پس از اعتراض، به‌خودی‌خود حق اقامه دعوا را ساقط نمی‌کند. مهلت‌های تاریخی نقل‌شده در گزارش رأی را باید با متن اصلاح‌شده قانون سنجید. ماده ۲۸۴، ماده ۲۸۵، ماده ۲۸۶، ماده ۲۸۹ قانون تجارت.
• رأی وحدت رویه ۵۹۷ مورخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۷۴ در پرونده سفته، ضامن را از ظهرنویس انتقال‌دهنده در شمول مهلت یک‌ساله متمایز می‌کند. برای برات، شخص مورد ضمانت و حدود مسئولیت او جداگانه بررسی می‌شود. ماده ۲۴۹، ماده ۲۸۶، ماده ۲۸۹ قانون تجارت.
• رأی وحدت رویه ۸۵۰ مورخ ۱۶ مرداد ۱۴۰۳ درباره شیوه محاسبه خسارت در دعاوی مشمول ماده ۵۲۲ آیین دادرسی مدنی است.
• نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۹۹۹ مورخ ۵ شهریور ۱۴۰۲ در پاسخ به پرسشی درباره سفته و چک، امکان بررسی تعهد مستقل ضامن را با توجه به قصد و مفاد امضا مطرح کرده است. متن نظریه را برای تشخیص حدود استدلال و تفاوت آن با وضع برات بخوانید.

نمونه متناسب با پرونده را انتخاب کنید. مبلغ را به ریال و سمت هر خوانده را با دلیل بنویسید. ماده ۵۱ آیین دادرسی مدنی و ماده ۲۳۰، ماده ۲۴۹ قانون تجارت.

اگر نام شخص روی برات باشد، او قبول‌کننده است؟

قبولی را از نوشته، امضا یا مهر و مفاد سند تشخیص دهید. ماده ۲۲۸، ماده ۲۲۹، ماده ۲۳۲، ماده ۲۳۳ قانون تجارت.

واخواست نکردن یعنی اصل طلب از بین رفته؟

امتیاز رجوع تجاری ممکن است محدود شود. تعهد مستقیم قبول‌کننده یا طلب ناشی از رابطه پایه را با توجه به مدارک جداگانه بررسی کنید. ماده ۲۳۰، ماده ۲۴۹، ماده ۲۸۹، ماده ۲۹۰، ماده ۲۹۱ قانون تجارت.

اگر بخشی پرداخت شده چه مبلغی مطالبه شود؟

مانده واقعی بدهی را با رسیدها مشخص کنید. ماده ۲۶۸ قانون تجارت.

اظهارنامه جای واخواست را می‌گیرد؟

واخواست رسمی تشریفات خود را دارد. ماده ۲۹۳، ماده ۲۹۵ قانون تجارت.

• باب برات در قانون تجارت
• قانون آیین دادرسی مدنی
• ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف
• رأی وحدت رویه ۱۲، رأی وحدت رویه ۵۹۷، رأی وحدت رویه ۸۵۰، نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۹۹۹

بازبینی منابع ۲۳ آبان ۱۴۰۵